جریانهای شکافنده مهمترین علت غرق شدن در دریای خزر

 به گزارش ایرنا از مرکز اقیانوس شناسی، دکتر "حمید علیزاده" در این خصوص گفت: تلفات انسانی در دریای خزر دلایل مختلفی دارد، ولی آن چیزی که از اهمیت خاصی برخوردار است، تلفات انسانی در فصل شنا است که عمدتاً از اواخر خرداد شروع می شود و تا اوایل مهر ادامه دارد.

معاون پژوهشی مرکز ملی اقیانوس شناسی گفت: عواملی از جمله وضعیت ساحل، رژیم موج و جریان شکافنده و عدم آشنایی با مناطق ساحلی در تلفات انسانی غرق شدن شناگران مؤثر است.

استادیار مرکز ملی اقیانوس شناسی اضافه کرد: عوامل مذکور، سالانه سبب غرق شدن تعداد زیادی از شناگران در آب های ساحلی دریای خزر می شود؛ به طوری که آمارهای موجود هر ساله بین 200 تا 300 نفر تلفات انسانی در دوره کوتاه فصل شنا در مناطق ساحلی ثبت می نماید و این تلفات با توجه به ضررهای جانی، باعث هدر دادن هزینه های زیاد مالی برای کشور است.

وی در خصوص اینکه چه عاملی باعث ایجاد موج می شود، گفت: امواجی که با چشم در ساحل دیده می شود ناشی از باد است. بادهای شمال، شمال غربی و شمال شرقی در منطقه جنوبی خزر ایجاد موج می کنند و این امواج که به ساحل می آیند شکسته شده و جریان تولید می کنند.

علیزاده افزود: عمده تلفات ناشی از شنا مربوط به این جریان های ناشی از موج است و امواج ناشی از باد، جریان هایی تولید می کند که به جریان شکافنده معروف است.

معاون پژوهشی مرکز ملی اقیانوس شناسی در خصوص جریان شکافنده گفت: زمانی که موج به ساحل می رسد بعد از مدتی در فاصله نزدیک به ساحل شکسته می شود و این عمل بر اساس موقعیت و شکل بستر و زاویه برخورد موج برای ورود به ناحیه ساحلی، جریان های موازی ساحل را تشکیل می دهد.

وی افزود: اگر موج خیلی نسبت به ساحل مورّب باشد معمولا جریان های طولی ساحلی که موازی ساحل است تشکیل می شود که برای شناگران مخاطره ای ندارد ولی باعث انتقال رسوب، مواد آلاینده و غیره می شود. ولی اگر زاوی? ورود موج به ساحل تقریبا عمود به ساحل باشد، جریان های که تشکیل می شود جریان های عمود به ساحل است. آب بعد از شکستن موج به ساحل می رسد، ولی زمانی که بر می گردد از دو طرف جمع می شود و در مسیر خاصی بر می گردد.

علیزاده اضافه کرد: این مسیر خاص مثل یک دالانی است که آب را می شکافد و به داخل دریا می برد. به همین دلیل به جریان شکافنده موسوم است و به زبان انگلیسی به آن Rip Current گفته می شود. البته برخورد دو جریان موازی ساحل و برگشت آن به سوی دریا نیز موجب ایجاد جریان شکافنده می شود.

به گفته وی ، این جریان های شکافنده بسیار خطرناک است و کسی که در آن قرار می گیرد باید بداند چگونه برخورد کند. شناگر باید سعی کند در داخل این جریان قرار نگیرد و اگر قرار گرفت باید نحو? برخورد را بداند.

علیزاده در خصوص نحوه برخورد شناگر با جریان شکافنده گفت:افرادی که وارد دریا می شوند اگه می خواهند وارد آب های عمیق با عمق بیشتر از یک و نیم متر شوند نه فقط باید شنا را به خوبی بدانند بلکه باید به توان فیزیکی خودشان هم ایمان داشته باشند. چون فن شنا یک بحث است و شنا کردن طولانی در دریا هم بحث دیگری دارد. بنابراین پیشنهاد می شود که در مناطقی که آب عمیق یا حتی بیشتر از شانه است، وارد نشوند.

وی با تاکید بر اینکه شناگران نباید در مناطق شناخته نشده شنا کنند گفت: این کار شاید مشکلات دیگری را به دنبال داشته باشد یا ناگهان زیر پای آنها خالی شود و عمق آب افزایش پیدا کند.

این کارشناس توصیه کرد، وقتی که دریا بسیار مواج است برای شنا وارد آب دریا نشوید. اگر کسی در این جریان افتاد باید بداند چگونه عمل نماید. اولین چیز، حفظ خونسردی است.

وی ادامه داد: اگر شناگر بترسد و احساس کند که جریان او را به داخل دریا می برد و بخواهد دقیقاً در خلاف جهت به طرف ساحل برگردد، این عمل خطرناک ترین حرکت است. توصیه می شود کسی در این جریان افتاد سعی نکند برخلاف جریان برگردد.

به گفته وی جریان شکافنده شبیه باد بزن است که دسته باد بزن به سوی ساحل و دهن? آن بطرف دریا است. قسمت دسته باد بزن بیشترین قدرت جریان را دارد. اگر کسی در آن قرار گرفت نباید سعی کند برخلاف جریان به طرف ساحل بیاید. این جریان صرف نظر از اینکه شناگر چقدر توان جسمی دارد و چقدر شنا بلد است عملا برگشتن به طرف ساحل را غیر ممکن می سازد.

علیزاده با بیان اینکه عمودی برگشتن یا به عبارتی برخلاف جریان برگشتن عملا غیر ممکن است، گفت: شناگر باید کاری کند که اگر در جریان قرار گرفت، در صورتی که توان بدنی بالایی دارد، به شکل مورب برگردد، در غیر این صورت سعی کند خودش را شناور کند و در عمق آب با خونسردی شنا کند. هر چقدر آب عمیق تر باشد، این جریان ضعیف تر است.

معاون پژوهشی مرکز ملی اقیانوس شناسی اضافه کرد: آنگاه از آب عمیق به آرامی و به صورت مورب به سوی بازگردد. همچنین شناگر باید در جایی شنا کند که افراد و نجات غریق وجود داشته باشند تا در صورت بروز مشکل امکان کمک رسانی فراهم باشد.

وی در خصوص علایم یا نشانه های جریان های شکافنده گفت: در خیلی از نقاط در سواحل گیلان و مازندران ساحل ماسه ای است. در ساحل ماسه ای علایمی شبیه اشکال هلالی وجود دارد. نوک هلال جایی است که جریان شکافنده تشکیل می شود.

علیزاده افزود: علایم دیگر عبارتند از اینکه اگر کسی روی تپه ماسه ای، نیمکت های چوبی یا روی سقف خودرویی قرار بگیرد و به منطقه ساحلی دقیق شود مسیر ها و اشکالی را که به باد بزن دستی شبیه است خواهد دید انگار که دسته باد بزن به طرف ساحل و دهن? بازش به طرف دریا است. رنگ روشن در کف آب نشانه وجود جریان شکافنده است.

وی افزود: این اشکال ظاهری جریان شکافنده است که مردم می توانند به راحتی تشخیص دهند. شواهد دیگر مستلزم اندازه گیری با دستگاه های دقیق دریایی است.

وی با بیان اینکه سرعت موج با سرعت جریان دو پدیده متفاوت است، گفت: سرعت جریان شکافنده معمولا بسیار بالا است. شما اگر سرعت قهرمانان شنای المپیک را ببینید معمولا پایین تر از سرعت این جریان است بنابر این قهرمان المپیک نمی تواند برخلاف این جریان شنا کند و به ساحل بیاید. این نوع جریان معمولا سرعت های بسیار بالایی دارد.

علیزاده در خصوص مدت زمان شکل گیری این جریان از زمان آغاز تا زمان عملیاتی شدن گفت: وقتی که امواج مرتفع بوجود می آید، در شرایط خاصی این جریان شکل می گیرد که خیلی وابسته به شکل ساحل و زاویه ورود موج است. تشخیص زمان تشکیل جریان شکافنده برای مردم عادی سخت است.

وی ادامه داد: بنابراین موقعی که امواج مرتفع به ساحل می آید احتمال تشکیل جریان های شکافنده زیاد است. فقط در این شرایط شناگران نباید وارد آب عمیق شوند، زیرا دچار حادثه می شوند.

معاون پژوهشی مرکز ملی اقیانوس شناسی در خصوص طرح سالم سازی دریا و تاثیر آن در کاهش تلقات شنا گفت: طی سالهای اخیر برابر آمار موجود، بالاترین مرگ و میر مربوط به شش سال پیش بود، که حدود 840 نفر تلفات انسانی ناشی از غرق شناگران در دریای خزر ثبت شد.

وی افزود: در سال گذشته حدوداً 200 تا 220 نفر تلفات انسانی ناشی از شنا در دریای خزر به ثبت رسیده است. بعد از اجرا و گسترش این طرح ها و حضور سازمان های مسوول مثل سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، هلال احمر، فرمانداری و شهرداری های محل، تلفات تا حد زیادی کاهش پیدا کرد.

استادیار مرکز ملی اقیانوس شناسی اضافه کرد: در چند سال اخیر با اینکه طرح سالم سازی با قوت زیاد و پوشش مناطق وسیع تری با حضور ناجیان غریق در حال انجام است، میزان تلفات از یک حد خاصی پایین تر نمی آید. بطور معمول 200 نفر در سال تثبیت شده است، گرچه به مرز تلفات در گذشته که 800 نفر در سال بود نمی رسد.

وی یادآور شد: طرح سالم سازی به تنهایی نمی تواند در راستای کاهش تلفات انسانی کمک کند و باید اقدامات دیگری انجام شود که به همین منظور، مرکز ملی اقیانوس شناسی پیشنهاد های خاصی برای این کار ارائه کرده است.

علیزاده با بیان اینکه آمار غرق شدن و تلفات 200 تا 300 نفر فقط برای ساحل دریای خزر در استان گیلان و مازندران است گفت: استان گلستان به علت نداشتن ساحل مناسب سهم کمتری از تلفات را به خود اختصاص داده است.

وی در خصوص نقش اطلاع رسانی و آگاهی عمومی به موقع در کاهش تلفات جانی ناشی از شنا گفت: اطلاع رسانی و آگاهی عمومی به شیوه های مختلف می تواند برای کاهش تلفات انسانی بسیار مؤثر باشد. رادیو و تلویزیون و مطبوعات محلی و سراسری می توانند نقش ویژه ای در اطلاع رسانی و کاهش تلفات ناشی از غرق شدن شناگران در دریای خزر، ایفا کنند.

معاون پژوهشی مرکز ملی اقیانوس شناسی افزود: در این مرکز نیز پوستر و بروشورهایی تهیه و چاپ شد و جهت اطلاع رسانی به سازمان های میراث فرهنگی و گردشگری استان های گیلان، مازندران و گلستان ارائه شد.

وی با اشاره محدودیت بودجه این مرکز برای اطلاع رسانی وسیع در سطح عمومی، گفت: امسال، پوستر و بروشور به سازمان مدیریت بحران در وزارت کشور ارائه شد تا بتوانند تأمین مالی کند و این امیدواری وجود دارد که این روند هر چه زودتر دنبال شود و اطلاعات مفید و لازم را به گردشگران در مناطق ساحلی ارائه شود.

وی یادآور شد: پیشنهاد دیگری که ما دادیم، ارائه طرحی به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است. این طرح برابر بند د ماده 45 داوری و تصویب شد و قرارداد آن ابلاغ گردید ولی منابع مالی این طرح از طریق سازمان میراث فرهنگی و گردشگری تأمین نشد که با وجود انجام مکاتبات، مثمر ثمر واقع نشد.

وی افزود: با حضور رئیس جدید سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ما مکاتبه ای مجدد را در هفته آینده انجام می دهیم که این طرح فعال شود. اگر این طرح فعال شود پیش بینی جریان های شکافنده، انجام خواهد شد.

علیزاده تصریح کرد: با اندازه گیری مشخصات موج و جریان داخل دریا و مشخصات شکل بستر، نتایح حاصله را وارد مدل سازی می کنیم و می توانیم مناطق مختلفی را که برای تشکیل جریان شکافنده مستعد است تعیین و پهنه بندی نماییم تا مردم اگاهی عمومی نسبت به مناطق دارای استعداد جریان شکافنده داشته باشند. این طرح نیاز به اندازه گیریها و مطالعه تخصصی دارد و مستلزم زمان است.

وی با بیان اینکه تنها جریان های شکافنده عامل مرگ و میر شناگران نیست گفت: ممکن است کسی که شنا را خوب بلد نیست وارد دریا شود و با یک موج معمولی و یا با فاصله گرفتن از خط ساحلی غرق شده باشد و جریان شکافنده در مرگ وی نقشی نداشته باشد.

علیزاده با اشاره به اینکه شیب بستر در نواحی مختلف در جنوب خزر متفاوت است گفت: وقتی داخل دریا می شوید بعضی جاها به سرعت عمق آب زیاد می شود و زیر پا ممکن است سریع خالی شود. کسی که شنا بلد نیست دیگر به راحتی نمی تواند برگردد و این می تواند دلیل غرق شدن باشد.

وی افزود: در بعضی از مناطق ساحلی در زیر آب پشته های ماسه ای وجود دارد که وقتی که روی آن قرار می گیرید احساس می کنید که چقدر عمق آب کم است ولی بلافاصله یک دفعه عمق آب بطور ناگهانی زیاد می شود.

به گفته وی پشته ماسه ای ممکن است به راحتی شناگر را فریب دهد و باعث این شود که شناگر فکر کند در منطقه کم عمقی وجود دارد و ناگهان زیر پای آنها خالی خواهد شد.

این کارشناس ادامه داد: با وجود اینکه پشته ماسه ای نیز پایدار نیست. بنابر این اینها می تواند دلیل غرق شدن باشد.

وی با اشاره به اینکه یکی دیگر از دلایل، افزایش تراز آب در طی سالیان گذشته است گفت: خیلی از ساختمان ها، تأسیسات، چاه های فاضلاب و چاه های آب در دریا وجود دارد. بعضی مناطق از این نظر پاکسازی شده نیست و امکان دارد در هنگام شیرجه برای شناگران حادثه برخورد با اشیا و لوازم فلزی، چوبی و سنگی بوجود آید و شناگر دچار حادثه شود.

علیزاده تصریح کرد: پدیده جریان شکافنده در منابع علمی از حدود 60 سال پیش در کشورهایی که در مطالعات دریایی پیشگام بوده اند، ذکر شده است. در کشورهای دیگر به این جریان ها، جریان های مرگ آور گفته می شود. کشورهای خارجی در خصوص جریان های شکافنده مطالعات زیادی انجام داده اند.

وی افزود: این کشورها تابلوهای هشدار دهنده بزرگ در کنار ساحل نصب می کنند، به نحو مطلوب اطلاع رسانی و آگاهی عمومی در سطح مدارس، مهد کودک ها با انیمیشن، کارتون و کاریکاتور و اشکال مختلف برای همه اقشار جامعه ارایه می شود. متخصصان جریان شکافنده و مخاطرات دریایی را مردم توضیح می دهند و نحوه برخورد با این جریان آموزش داده می شود.

به گفته وی ، در سایت های مراکز تحقیقاتی بزرگ دنیا در مورد این جریان ها مطالعه می شود و اطلاعات آن در دسترس مردم قرار می گیرد. غیر از آن چون در بعضی از مناطق ساحلی در دنیا گردشگری یکی از منابع اصلی درآمد آنهاست پیش بینی های روزانه نسبت به وجود و یا عدم وجود جریان شکافنده و میزان مخاطرات آن به مردم ارائه می شود. بنابر این به طرق مختلف به نسبت اهمیت آن منطقه ساحلی اطلاع رسانی می کنند.

وی در خصوص اقدامات مرکز ملی اقیانوس شناسی در خصوص جریان های شکافنده گفت: این مرکز با بضاعت مالی که داشته است با برگزاری دوره های آموزشی، تولید پوستر و بروشور و همین طور انجام طرح های تحقیقاتی مقدماتی، پژوهش های اولیه را در حوزه خزر انجام داد و نتایج اولیه را جهت استفاده مردم منتشر نمود.

علیزاده اضافه کرد: این مرکز در سال گذشته دوره های آموزشی در خصوص جریان های شکافنده برگزار کرد که در استان گیلان با استقبال بسیار زیاد مواجه شد. همچنین به استان مازندران نیز اعلام شد که در صورت تمایل مرکز آمادگی برگزاری دوره های آموزشی مخاطرات دریایی را دارد که تا کنون جواب نامه را از مسوولین دریافت نکرده ایم.
وی یادآور شد: یکی دیگر از اقدامات مرکز ارائه طرح تخصصی به منظور استفاده کاربران و دستگاه های مسوول اصلی در مناطق ساحلی است که اینکار هم انجام شده است.

این کارشناس در حوزه علوم و فنون دریایی به شناگران توصیه کرد: در صورتی که شنای حرفه ای می دانند وارد آب های عمیق شوند، سعی شود که اطلاعات بیشتری نسبت به نواحی ساحلی کسب نمایند.

آنها می توانند به سایت مرکز ملی اقیانوس شناسی به آدرس: www.inco.ac.ir مراجعه کنند پوستر و بروشور های اطلاع رسانی را دانلود و استفاده نمایند.

وی همچنین توصیه نمود: گردشگران در مناطقی که ناجیان غریق حضور دارند شنا کنند که اگر دچار مشکل شدند بتوان سریع به آنها کمک کرد.

/ 0 نظر / 6 بازدید