منشور اخلاقی کارگزاران وزارت بازرگانی

نگاه کلی و به دور از الزامات قانونی ، رعایت شئونات ‌مطلوب و پسندیده‌ای که ‌موجب‌ ایجاد نظم ، وفاق ، محبت ‌و... درارتباطات میان مردم و مسئولین‌ می‌گردد ، مورد نظر شرع مقدس ، عرف و هنجارهای اجتماعی و فرهنگی جامعه بوده است.

  پیرو مصوبه شماره 18540/13.ط مورخ 10/2/1381 شورای عالی اداری مبنی بر ابلاغ طرح تکریم مردم و جلب رضایت ارباب رجوع در نظام اداری کشور و با توجه به تکالیف مقرر در ماده 4 مصوبه مذکور برای تهیه و تدوین منشور اخلاقی دستگاه متبوع و با بررسیهای انجام شده توسط دبیرخانه شورای تحول اداری وزارت بازرگانی ، منشور اخلاقی وزارت بازرگانی و زیر مجموعه آن به صورت حاضر تهیه و تدوین گردید.

  امید است مورد توجه ویژه کلیه واحدهای حوزه ستادی وزارتخانه ، مؤسّسات ، سازمانها و شرکتهای وابسته و همکاران قرار گرفته و در ارائه خدمات مؤثر به مردم و جلب رضایت ارباب رجوع موفق باشند.
 

دبیرخانه شورای تحول اداری

 

بخش اول : مبانی مقررات مورد عمل 

تدوین منشور اخلاقی سازمان در ارتباط با مردم :

ماده 4-دستگاههای مشمول این مصوبه موظفند نسبت به تهیه و تدوین منشور اخلاقی سازمان متبوع ، مشتمل بر موارد ذیل با توجه به مبانی اعتقادی و اخلاقی برای تثبیت رفتارهای مناسب شغلی مورد انتظار جهت ارج نهادن و احترام به مردم اقدام نمایند:

الف ـ نظم و آمادگی برای ارائه خدمات به مردم ، وقت شناسی ، نظم و آراستگی لباس و...
ب­ ـ رعایت ادب و نزاکت ، عدالت و انصاف در ارائه خدمات خوب به مردم ، همکاری و خوش برخوردی
ج ـ آمادگی برای ارائه اطلاعات و توضیحات کافی در هنگام مورد نیاز به خدمت ‌گیرندگان
د ـ وجود تمایلات مثبت به کار ، متناسب با نوع کار و فعالیتها
هـ ـ برای احترام به ارباب رجوع کلیة واحدهای اجرایی موظفند فضای مناسب اداری برای حضور ارباب رجوع اختصاص دهند و امکانات و تسهیلات لازم را برای آسایش و استقرارآنان فراهم نمایند.
و ـ تمامی واحدها مکلفند نام و نام خانوادگی عوامل متصدی انجام کار، پست سازمانی و فهرست اصلی وظایف کارکنان خود را در محل استقرار آنان به نحو مناسب و قابل رؤیت برای مراجعان نصب نمایند.
ز ـ واحدهای اجرایی موظفند بمنظور کاهش ارتباط کارکنان و ارباب رجوع و نیز رعایت شأن مردم نسبت به ایجاد گیشه‌های خدماتی بر اساس مصوبة شمارة 5051/دش/1 مورخ 20/5/1375 شورایعالی اداری اقدام نمایند.  

 

 

بخش دوم : تعاریف و کلیات

تعریف اخلاق :

کلمه اخلاق جمع خُلق و خُلق شکل درونی انسان است‌ ،‌ چنانکه خَلق شکل ظاهری و صوری اشیا می‌باشد.
غرایز ، ملکات و صفات روحی و باطنی که در انسان است اخلاق نامیده می‌شود و به اعمال و رفتاری که از این خُلقیات ناشی می‌شود نیز اخلاق و یا رفتار اخلاقی می‌گویند.

انواع اخلاق :

بطور کلی میتوان اخلاق انسان را بر دو نوع زیر تقسیم نمود :

1- اخلاق فطری و طبیعی :

صفات فطری ، غرایز و احساسات و استعدادهایی است که در طبیعت انسان آفریده شده و اختیار و عمل در تحصیل آن هیچ‌گونه دخالتی ندارد. مانند حس خداجویی، کنجکاوی، عدالتخواهی و حبّ کمال و . . .

2- اخلاق اکتسابی و اختیاری :

صفات اکتسابی آن گونه صفاتی را گویند که در مقام عمل و اختیار به تدریج برای انسان حاصل می‌شود.
چنانچه از استعدادها و صفات خدا داده خوب بهره‌برداری نشود، صفات اکتسابی بد خواهد شد. در این مرحله ، صفات و ملکات خوب را فضایل و مکارم اخلاق و صفات وملکات بد را رذایل اخلاق می‌نامند.
با توجه به تعریف‌های ارائه شده ، آنچه که در این مقال (برای ارائه منشور اخلاقی سازمان) ، قابل بحث و بررسی است، اخلاق اکتسابی و اختیاری است که انسان می‌تواند با توجه به تلاشهای معنوی، آن را اصلاح کرده و بهبود بخشد.

 

 

بخش سوم : اخلاق و صفات کارگزاران

اخلاق کارگزاران :

یکی از زوایای مهم اخلاقی که درسطح جامعه به منظور ایجاد ارتباط منطقی و صحیح میان مردم و مسئولین و در جهت نیل به اهداف نظام مردمسالاری دینی مورد توجه بوده و هر کدام از اقشار جامعه  بنا به فرموده رسول اکرم (ص) کُلُّکُم‌ راعٍ وَکُلُّکُم مَسئوُلٌ عَن رَعِیَّتِه (هر کدام از شما رعیت و هم هر کدام از شما مسئول رسیدگی به این رعیت است) ، موظف به رعایت آن هستند ، بحث اخلاق کارگزاران می‌باشد.

با توجه به آموزه‌های مترقی دینی و ملّی که در منابع اسلامی و ایرانی موجود تا کنون بدست ما رسیده ، جلوه‌های شگفت‌انگیز و عالی اخلاق در برخورد با فرودستان و فرادستان را می توان یافت که هریک دارای قابلیت ایجاد تغییرات محسوس و عمده درساختار نظام اداری و اجتماعی ما می‌باشد.

صفات کارگزاران در نظام اسلامی :

با توجه به آموزه‌های دینی و با نگاهی اجمالی به هنجارهای عرفی و اجتماعی در رابطه با صفات مسئولین و کارگزاران نظام اسلامی، موارد زیر را میتوان به عنوان شاخصه‌های خدمتگزاران مردم بیان نمود:

1-تزکیه ، ایمان و تقوا :

تقدم تزکیه بر تعلیم در کلام خداوند از یکسو و نقش مؤثر تقوا و ایمان به مبدأ حقیقی، حقیقتی است که در هر مسلک و مذهبی پذیرفته شده و قویترین عامل کاهش بزهکاری و افزایش بهره‌وری در جایگاه خدمت به خلق ‌می‌باشد.

اِنَّما یَتَقَبَّلُّ اللهُ مِنَ ‌المُتَّقِین - قرآن کریم
((همانا خداوند تنها از پرهیزگاران اعمالشان را می‌پذیرد)).

2- جلب رضای خدا :

خدمت به مردم تنها به خاطر جلب خشنودی باریتعالی ، ارزشی است که همه فعالیتهای افراد را هدفمند نموده، و با ایجاد توقع از درگاه خداوند برای پاداش، این انتظارات را از مردم برطرف می‌نماید. بزرگترین مزیت این اخلاق ، خودداری خدمتگزاران به مردم از منت نهادن است، زیرا خداوند می‌فرماید:

لاتُبطِلوا صَدَقاتِکُم بِالمَنِّ وَالاَذَی- قرآن کریم
((کارهای نیکویتان را با منت و آزار و اذیت از بین نبرید)).

3- ساده زیستی :

درک وضعیت اقتصادی همه اقشار مردم در قلمرو حکومت اسلامی و همدردی و هم ترازی با آنان به عنوان فضیلتی مطلوب برای مسئولین نظام اسلامی ، همیشه مورد تاکید و تائید بزرگان دین و اخلاق بوده و انتظار بحقی است که مردم از کارگزاران دارند.

اَفضَلُ الطَّاعَات الزُّهدُ فِی الدُّنیَا- امام علی(ع)
((برترین طاعات، پارسایی در دنیاست .))

4- اعتماد به نفس:

یکی از ویژگیهای افراد موفق در هر جایگاه و مقامی ، اعتماد به نفس‌ برای ‌انجام‌ بهتر کارهاست‌ که ‌در سایه‌ توکل ‌بر خدا  و توجه ‌به توانمندیهای شخصی حاصل میگردد.

وَمَن یَتَوَکَّل عَلَی الله فَهُوَ حَسبُه- قرآن کریم
((و هر کس بر خدا توکل کند ، پس او برایش کافیست.))

5- صبر و استقامت :

الصَّبرُ فِی الُامُور بِمَنزَلَةِ الرَّاسِ مِنَ الجَسَدِ فَاِذَا فَارَقَ الرَّاسُ الجَسَدَ فَسَدَ الجَسَدُ وَاِذَا فَارَقَ الصَّبرُ الُامُورَ فَسَدَتِ الُامُورُ - امام علی(ع)
((نقش صبر در کارها همچون نقش سر در بدن است، همانطور که با جدا شدن سر از بدن ، بدن فاسد می شود، وقتی صبر را از کارها جدا کنیم کارها تباه میشوند.))

6- تعهد به موازین و معیارهای اسلامی :

((خدا را با دل و دست و زبان یاری کن ، زیرا خداوند پیروزی کسی را که او را یاری داده و بزرگ بشمارد ، تضمین نموده است.)) - امام علی(ع)

7- رعایت عدالت و انصاف:

آرمان نوع بشر که در رسالت فرستادگان الهی و کردار  گفتار نیکمردان عالم همیشه مورد نظر بوده و همه مکاتب دینی ، فرهنگی ، اجتماعی و . . . آنرا محترم می شمارند، عدالت و انصاف است.
زیرا :
هر آنکس که دادگری رابر نمیتابد ، در برابر بیدادگری بیتابتر است. 

. . . مساوات را حتی در گردش چشم ، نگاه ، سلام و تعارف نیز رعایت کن تا بزرگان و صاحب نفوذان برای تعدّی بر تو طمع نبندند و ناتوانان نیز از عدالتت نومید نشوند ، که خداوند شما انبوه بندگانش را از کارهای کوچک و بزرگ و آشکار و پنهان مورد سئوال قرار می‌دهد . - امام علی(ع)

8- انجام تکلیف :

هر فردی به عنوان عضوی از سیستم ، با انجام تکالیف و وظایف محوله ، تکمیل کننده قسمتی از ساختار نظام می باشد که در غیر این صورت، خلائی در آن جایگاه ظاهر خواهد گردید.

((آنکس که در عمل کوتاهی کند ، دچار اندوه گردد .))- امام علی(ع)

9- شرح صدر :

آَََلَةُ الرِّئَاسَةِ سِعَةُ الصَّدرِ - امام علی(ع)
((شرح صدر و بردباری ، ابزار سروری است .)) 

اِعلَموُا اَنَّ اللهَ سُبحَانَهُ لَم یَمدَح مِنَ القُلوُبِ اِلاَّ اَوعَاهَا لِلحِکمَةِ مِنَ النَّاسِ اِلاَّ اَسرَعَهُم اِلیَ الحَقِّ اِجَابَةً - امام علی(ع)
((بدانید که خداوند سبحان در میان دلها جز دلی را که ظرفیت آن برای حکمت بیشتر است و از مردم جز کسی را که زودتر از دیگران حق را می پذیرد ، ستایش نکرده است.))

10- خدمتگزاری و مردمی بودن :

((هیچگاه خود را فراوان از مردم پنهان مکن که پنهان بودن زمامداران ، نمونه ای از تنگ خویی و کم اطلاعی در امور است. نهان شدن از مردم ، زمامداران را از آنچه بر آنان پوشیده است باز می دارد.))- امام علی(ع)

11- تواضع در مقابل مردم :

((همواره به فکر مشکلات آنان (مردم) باش و از آنان روی برمگردان ، بویژه به امور کسانی از آنان بیشتر رسیدگی کن که از کوچکی به چشم نمی‌آیند و دیگران آنان را کوچک می شمارند و کمتر به تو دسترسی دارند.)) - امام علی(ع)

12- خوش برخوردی :

وَلَو کُنتَ فَظَّاً غَلِیظَ القَلبِ لَانفَضُّوا مِن حَولِکَ - قرآن کریم
((و اگر سختگیر و دلسنگ بودی، هر آینه مردم از اطرافت پراکنده می‌شدند.))

13- خضوع در مقابل قانون :

قانون به عنوان ابزار حکومتها در جهت تنظیم روابط اجتماعی بر طبق معیارهای معین است و اگر به هردلیلی و توسط هر عضوی از اعضای جامعه نقض گردد، بی‌نظمی و بی‌ثباتی در سامانه اجتماعی را موجب خواهد گردید.

14- رعایت امانت و بیت‌المال :

اِنَّ عَمَلَکَ لَیسَ لَکَ بِطُعمَةٍ وَلَکِنَّهُ فِی عُنُقِکَ اَمَانَةٌ -  امام علی(ع)
((همانا این مسئولیت ازبرای توبسان طعمه نیست ، بلکه آن امانتی است برگردنت و باید در قبال آن پاسخگو باشی.))

15- انتقاد و انتقاد پذیری :

مَن قَبِلَ النَّصیِحَةَ سَلِمَ مِنَ الفَضِیحَةِ 
((کسی که اندرز و نصیحت را بپذیرد، از رسوایی می رهد.))

((این حقیقت را بدانید که مؤمن هر بام تا شام به خویشتن خویش با بدبینی می‌نگرد وهمواره آن را در آماج انتقاد می نشاند واز خود تلاشی فزونتر می‌طلبد .)) - امام علی(ع)

16- دقت عمل در رفتار خود و افراد تحت امر:

 کُلُّکُم‌راعٍ وَکُلُّکُم مَسئوُلٌ عَن رَعِیَّتِه - پیامبر اکرم(ص)
((هر کدام از شما رعیت و هم هر کدام ازشما مسئول رسیدگی به این رعیت است.))

17- رسیدگی به امور متخلفین :

((سپس رفتار کارگزاران را بررسی کن و جاسوسانی راستگو و وفا پیشه بر آنان بگمار که مراقبت و بازرسی پنهانی تو از کار آنان ، سبب امانتداری و مهربانی با رعیت خواهد بود.)) - امام علی(ع)

((و از همکاران نزدیکت سخت مراقبت کن و اگر یکی از آنان دست به خیانت زد و گزارش جاسوسانت هم آن خیانت را تائید کرد ، به همین مقدار گواهی قناعت کرده و او را کیفر کن . . .  .)) -  امام علی(ع)

18- پرهیز از قدرت طلبی و حبّ مال :

حُبُّ الدُّنیَا یُفسِدُ العَقلَ وَ یُصِمُّ القَلبَ عَن سمَاعِ الحِکمَة 
((حب دنیا خرد را تباه و دل را برای شنیدن حکمت ناشنوا میکند.))

(( ای فرزند آدم ! آنچه را بیش از نیاز خود فراهم کنی ، برای دیگران اندوخته‌ای.)) -  امام علی(ع)

19- تخصّص :

بدیهی است که فساد ناشی ازعدم آگاهی از چگونگی انجام عمل ، از انجام ندادن آن کار زیانبارتر است.

وَلاَ تَقفُ مَا لَیسَ لَکَ بِهِ عِلمٌ - قرآن کریم
(( آنچه را از آن دانشی نداری ، رها کن.))

قِیمَةُ کُلُّ امرِِیٍ مَا یحُسِنُهُ - امام علی(ع)
(( ارزش هر کس به دانایی و تجربه اوست.))

20- امر به معروف و نهی از منکر :

قوام و پایداری هر نظامی در سفارش به نیکی و بازداشتن از بدی است، زیرا:

((هرگاه که امر بمعروف و نهی از منکر را رها کنید، اشرارتان برشما چیره خواهند گردید.)) _ امام علی(ع)

21- وفای به عهد:

((خلف وعده،خشم خدا و مردم را بر می انگیزد که خداوند فرموده : دشمنی بزرگی است نزد خدا که آنچه می گویی عمل نکنی.)) -  امام علی(ع)

 

 

بخش چهارم : رفتارهای مناسب شغلی کارگزاران در ارتباط با مردم

1 ـ  وقت شناسی  :

الف ـ حضور به موقع در محل کار
ب ـ رعایت وقت شناسی درارتباط باارباب رجوع و همکاران

2 ـ  خوشرویی و متانت در برخورد با همکاران و مراجعین
3 ـ  راهنمایی و ارائه اطلاعات لازم و کامل به مراجعان و جلوگیری از سرگردانی آنها 
4 ـ  رعایت عدالت ، انصاف و عدم تبعیض در ارائه خدمات به ارباب رجوع 
5 ـ  توجه به خواسته‌های ارباب رجوع ودقت وتلاش درارائه خدمات مطلوب به آنها 
6 ـ  ارائه اطلاعات لازم به همکاران جهت انجام خدمت بهینه و تسریع در اجرای امور به نحو مطلوب
7 ـ  انجام وظایف به طور مؤثر و کار آمد همراه با سرعت و منطبق با قوانین و مقررات سازمانی
8 ـ  خودداری از پذیرش هر گونه مظاهر فساد اداری مانند توصیه ، رشوه و . . .
9 ـ  رعایت ارزشها و هنجارهای فرهنگی و اجتماعی جامعه
10 ـ  شناخت قلمرو اختیارات و مسئولیتهای هر فرد توسط وی 
11ـ  فروتنی در برابر مردم ودر مقابل قانون
12 ـ  هدف سازمان خدمت به مردم است و این هدف باید در همکاران نهادینه شود .
13ـ  به وعده های خود در قبال مردم به درستی عمل کنیم .  

 

/ 0 نظر / 127 بازدید