چکیده :

فرهنگ به عنوان شیوه زندگی مردم در جامعه و فرهنگ سازمان به عنوان شیوه کار کارکنان یک سازمان نقش بنیادی در ارتقای سطح پویایی سازمان دارد . فرهنگ صنعتی با کار مفید و سازنده در سازمان شروع و از طریق کار کیفی نظام دار تقویت و پایدار می شود ، آنچه در سازمان های تولیدی به فرهنگ صنعتی مشروعیت می بخشد نظم پذیری جمعی ، کار دلسوزانه و باور های عملی به ارزش کار فکری یدی و سازگار شدن با شرایط ، قواعد و رفتار های صنعت و تولید است . با توجه به اهمیت فرهنگ صنعتی و نظم پذیری و کارو فرهنگ کار  در ارتقای بهره وری سازمان های تولیدی در این مقاله به بررسی تاثیرات تفکرات متصوفه در تقویت فرهنگ صنعتی می پردازیم .

مقدمه :

زمانی که در یک جامعه فرهنگ کار نهادینه گردد کار به عنوان یک ارزش تلقی شده و همه افراد جامعه در سطوح مختلف کار کردن را مسیر موزون توسعه جامعه دانسته و از طریق درست کار کردن به توسعه اقتصادی کمک می کنند این که چگونه فرهنگ کار ایجاد شود بحث مفصل و نیاز به زمان و برنامه دارد فرهنگ کار در جامعه بستر شکل گیری فرهنگ سازمانی و صنعتی را فراهم می سازد . در شرایط فعلی در سازمان های صنعتی و تولیدی لازم است که فرهنگ صنعتی قوی تر شود تا پیچیدگی های درون سازمان در ابعاد ساختار نیروی انسانی ، فرآیندها ، نظام ها ، قوانین و مقررات و غیره با پیچیدگی های برون سازمان در مولفه های اقتصادی سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی سازگار شود تا سازمان بتواند با انعطاف پذیری بر محیط مسلط شود یکی از راه های ایجاد سازگاری برون و درون سازمانی تقویت فرهنگ صنعتی به معنای اجتماعی کردن کارکنان در صنعت است .

در این مقاله قصد داریم به بررسی شکل گیری فرهنگ کار و نهادینه شدن آن در افراد برای شکل گیری فرهنگ صنعتی از دیدگاه متصوفه بپردازیم .

مفهوم کار :

کار در زبان فارسی به معنای شغل است و گاه نیز به فعل آمده است . کار فعلی است که با مشقت توام باشد . راغب اصفهانی بر این اعتقاد است که هر فعلی که با اراده از حیوان صادر شود کار است . ((لودویک اچ مای )) اقتصاد دان آمریکایی کار را با توجه به ویژگی تولیدی آن چنین تعریف می کند : هرگونه تلاش انسانی خواه تلاش ذهنی جسمی و معنوی که به تولید کالا های اقتصادی منجر منتهیمی شود کار نامیده می شود .

به طور کلی کار دارای خصوصیات اصلی زیر است :

الف ) دائمی و همیشگی بودن کار

ب) به تولید کالا و خدمات می انجامد .

ج) دستمزدی برای آن در نظر گرفته می شود .

د)به برقراری تعادل جسمانی و حفظ سلامت روحی و بدنی انسان منجر می شود .

ه)موجب تقویت روابط اجنماعی و ارضای نیاز های اجتماعی افراد می گردد .

و) به تزکیه نفس و جلوگیری از مفاسد اجتماعی و اخلاقی منجر می گردد

ز) وسیله برای اندازه گیری نقاط فوت و ضعف انسان هاست .

مفهوم فرهنگ کار : فرهنگ کار یعنی میل به کار و کار را همانند عبادت دانسته اند . که می تواند برای انسان اعتبار اجتماعی کسب کند . اکنون به بررسی ترویج فرهنگ کار در تصوف می پردازیم .

بحث:

کار در تصوف :

خلاف پندار کسانی که پنداشته اند صوفیگری جز مکتب تن پروری و تن آسایی نیست تصوف روح جنب و جوش و کسب و کار را در پیروان خود به کار می اندازد . در کتاب های معتبر تاریخ اسلامی می خوانیم که اباسحق شقیق بلخی از مشهورترین شیوخ تصوف بود .روزی ابراهیم ادهم او را گفت : آغاز کارت چگونه بود گفت یکی از روز ها در صحرایی می گذشتم پرنده ای پرشکسته را دیدم که پرنده ای درست پر بیامد و ملخی برای او انداخت و من چون این دیدم کسب کردن را رها کردم و به عبادن پرداختم . ابراهیم او را گفت : چرا تو پرنده درست بال نباشی که پرنده شکسته بال را طعام داد تا از او برتر باشی ؟ مگر سخن پیامبر را نشنیده ای که دست دهنده از گیرنده بهتر و فاضل تر است ، و از علامت مومن این است که در همه ی کارهایش برترین دو درجه را بطلبد تا به پایگاه ابرار رسد ؟ )) شقیق دست ابراهیم را گرفت و بوسید و گفت :00 ای ابراهیم ! تو استاد ما هستی )).

مولوی نیک می گوید :

هیچ وازر وزر غیری بر نداشت                             هیچ کس ندرود تا چیزی نکاشت

طمع خام است آن مخور خام ای پسر                 خام خوردن عت آرد در بشر

کان فلانی یافت گنجی در ناگهان                        من همان خواهم چرا جویم دکان

کار بخت است آن و آن هم نادر است                   کسب باید کرد تا تن قادر است

کسب کردن گنج را مانع کی است ؟                    پامکش از کار ، آن خود در پی است

در این مدرسه بود که پیران به نوآموزان مشق تیراندازی و اسب سواری و شناوری و جنگ و کسب و کوشش و جهاد در راه دین و عقیده می داده اند و این کار ها جز عبادت مسلم این گروه بوده و می باشد به طوری که اکنون هم سلسله های فقری همانند نعمت اللهی گنابادی همواره  بر این موضوع در کتب خود اشاره می کنند چنانکه در کتاب باب ولایت و راه هدایت که توسط یکی از مشایخ این سلسله نوشته شده می خوانیم ((کلیه پیروان این سلسله باید از راه کسب و کار رفع احتیاجات زندگی خود را نموده و حتی خود بزرگان هم از طریق زراعت و حفر قنوات و احیای زمین موات امرار معاش می کنند و ازتنبلی و بیکاری پرهیز دارند و اشخاص بیکار که از راه تکدی یا ذوره گردی یا خواندن در معابر ، تحمیل و سر بار دیگران هستند ، قبول نشده و در این سلسله یافت نمی شوند .))

نتیجه :

 با توجه به مطالب فوق در می یابیم که تصوف و صوفی گری نه تنها موجب تن پروری و تن آسایی نیست بلکه موجب جنب و جوش و کار و کوشش بیشتر و تقویت فرهنگ کار و به تبع آن شکل گیری فرهنگ صنعتی است که موجب تقویت و توسعه اقتصادی کشور می شود .

پی نوشت :

1- سلطانی ، ایرج ، دی 1383 ، ماهنامه تدبیر & شماره 152 ، راهکار های عملی نهادینه کرن فرهنگ صنعتی

2- حلبی ، علی اصغر 1377، مبانی عرفان و احوال عارفان ، موسسه انتشارات اساطیر ، چاپ دوم

3- جذبی ، سید هبه الله ، 1381، باب ولایت و راه هدایت ، موسسه انتشارات حقیقت ، چاپ اول